Weerbare speciale sectoren

Op Europees niveau staan de open strategische autonomie, de economische veiligheid en de weerbaarheid van de Unie centraal. Daarbij gaat het onder meer om het tegengaan van marktverstoring, het bevorderen van wederkerige markttoegang, de bescherming tegen economische dwang en het verminderen van strategische afhankelijkheden.

Verschillende Europese verordeningen geven hieraan al vorm. Ze richten zich op economische beïnvloeding met gevolgen voor de interne markt en de publieke inkoop:

• De FSR (Foreign Subsidies Regulation, Verordening (EU) 2022/2560): een regeling over buitenlandse subsidies en de mogelijke verstoring van de eerlijke concurrentie binnen Europa, onder meer in aanbestedingen. Sinds oktober 2023 geldt voor grote opdrachten een meldplicht voor buitenlandse financiële bijdragen.
• Het IPI (International Procurement Instrument, Verordening (EU) 2022/1031): een instrument ter voorkoming van ongelijke toegang tot aanbestedingsmarkten, waarmee de toegang van ondernemers uit derde landen kan worden beperkt als die landen Europese bedrijven geen vergelijkbare toegang bieden.
• Het ACI (Anti-Coercion Instrument, Verordening (EU) 2023/2675): een instrument waarmee de Europese Unie kan ingrijpen wanneer derde landen economische druk of dwang uitoefenen op de Unie of de lidstaten.

De Europese Unie gebruikt publieke inkoop hiermee als instrument voor het reguleren van markttoegang en geopolitieke weerbaarheid.

Voor de speciale sectoren raken deze ontwikkelingen het werk in het bijzonder. Bedrijven in het openbaar vervoer, de energie-, gas- en watervoorziening, en op havens en luchthavens beheren vitale infrastructuur. Bij hun opdrachten komen markttoegang en weerbaarheid samen: wie levert aan die infrastructuur, met welke buitenlandse banden, en met welke afhankelijkheden voor de langere termijn. Aanbesteders in deze sectoren wegen de instrumenten mee in de opzet van hun procedures en in de beoordeling van inschrijvingen. Voor inschrijvers betekent het dat hun positie, financiering en herkomst eerder en scherper worden getoetst.

In de komende periode besteed ik nader aandacht aan dit onderwerp, te beginnen met de FSR. Wat betekenen de verschillende instrumenten concreet voor de voorbereiding en beoordeling van inschrijvers in de speciale sectoren. 

Een recente, opvallende ontwikkeling sluit hierop aan. Bij de invoering van de Uitvoeringswet FSR eind april is ook de Aanbestedingswet aangepast. Postdiensten hebben in artikel 3.5 opnieuw een plek gekregen, en de definitie van speciale-sectorbedrijven is daarbij aangescherpt. Op die wijziging kom ik in een later bericht terug.

Wie hierover nu al van gedachten wil wisselen of wil meedenken over wat dit voor de eigen aanbestedingspraktijk betekent, kan contact met mij opnemen.