Hittestress in de ruimtelijke ordening
Met stijgende temperaturen stijgt ook het risico op hittestress. Onder andere door bebouwing en door de inrichting van het stedelijk gebied, zijn de temperaturen op warme dagen hoger in steden dan daarbuiten, waardoor de kans op hittestress toeneemt. Hittestress heeft een negatieve invloed op de (ruimtelijk relevante) levenskwaliteit van inwoners en het milieu.
De urgentie van het voorkomen van hittestress speelt al langer. In 2018 kwamen Nederlandse overheden met het ‘Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie 2018’ om wateroverlast, hittestress, droogte en de gevolgen van overstromingen te beperken. Op grond van de Omgevingswet, die naar verwachting 1 januari 2023 van kracht wordt, moeten de provincies een omgevingsvisie en een -verordening vaststellen voor hun grondgebied, welke ook beleid en regels kunnen geven ten aanzien van (het voorkomen van) hittestress. De provincies Noord-Brabant en Utrecht lopen daarop al vooruit door het vaststellen van een interim kader. Ook komt het steeds vaker voor dat gemeenten met voorwaardelijke verplichtingen in het bestemmingsplan bijvoorbeeld zorgen voor meer schaduw in de stad. Het gevolg is voorts dat het onderwerp ‘hittestress’ steeds vaker wordt aangehaald in omgevingsrechtelijke zaken.
In de uitspraak van 11 november 2022 (ECLI:NL:RVS:2022:3248) oordeelt de voorzieningenrechter bij de Afdeling dat bij bestemmingsplannen voor stedelijke ontwikkeling moet worden onderbouwd dat ze passen binnen de regionale afspraken en dat ze binnen duurzame stedelijke ontwikkeling past. Dat, waaronder het voorkomen van hittestress, is namelijk voorgeschreven in de provinciale interim omgevingsverordening. Gelet op de beperkte omvang van het project en de concrete duurzame invulling daarvan kan de motivering het plan dragen.
De uitspraak van 16 november 2022 (ECLI:NL:RVS:2022:3312) is waarschijnlijk de eerste waarin de Afdeling meer expliciet ingaat op het betrekken van hittestress bij bestemmingsplannen. De raad van de gemeente Eindhoven heeft bij besluit van 22 juni 2021 de bestemmingsplannen voor ‘Lichthoven fase 1 en 2’ vastgesteld. Omwonenden zijn bang dat door deze projecten cumulatie van negatieve effecten, waaronder hittestress, voor overlast zullen zorgen en dat de gemeente onvoldoende onderzoek heeft gedaan naar het ontstaan en de effecten van hittestress. De gemeente daarentegen vindt dat ze voldoende onderzoek heeft gedaan. Daarnaast heeft ze aangevoerd dat het plan past binnen het gemeentelijk beleid voor klimaatadaptatie en heeft ze in de plantoelichting aandacht besteed aan de gevolgen van klimaatverandering, waaronder ook hittestress. Tenslotte is in het bestemmingsplan de voorwaardelijke verplichting opgenomen voor minimaal 3.600 m2 groenvoorzieningen ter voorkoming van hittestress. De omwonenden stellen evenwel dat deze groenrealisatie onvoldoende effect zal hebben. De Afdeling oordeelt dat de raad voldoende onderzoek heeft verricht naar hittestress. De raad heeft zich naar het oordeel van de Afdeling op het standpunt mogen stellen dat er geen sprake is van een onaanvaardbare toename van hittestress. De Afdeling overweegt daarnaast dat een zogenaamde ‘hittestresstest’, waar het voornoemde Deltaplan toe aanzet, geen (in de wet verankerde) voorwaarde is voor het mogen vaststellen van een bestemmingsplan.
Door de ontwikkelingen rondom duurzame stedelijke ontwikkeling is hittestress dus steeds vaker een relevant (te beschouwen) aspect in het kader van de ruimtelijke ordening. Hoewel nu slechts twee provincies hieromtrent een interim kader hebben vastgesteld, valt te verwachten dat duurzame stedelijke ontwikkeling, waaronder het voorkomen van hittestress, verder aan belang zal winnen.
