Skip to main content Skip to footer Skip to search Skip to menu

Exoneratieclausule in de scheepsbouw: de drempel van bewuste roekeloosheid

Een scheepsreparatiecontract uit 2022 tussen een rederij als opdrachtgever en een scheepswerf vormt het decor van een recente cassatieprocedure bij de Hoge Raad. Tijdens de reparatiewerkzaamheden deden zich twee ernstige incidenten voor: een brand en een situatie waarin de scheepskraan door overmatige ventilatie met lucht van vijf bar beschadigd raakte. De werf had haar aansprakelijkheid contractueel uitgesloten, behalve bij "gross negligence" en "inflicting damages intentionally". Het Gemeenschappelijk Hof van Justitie oordeelde dat de werf zich op deze exoneratie mocht beroepen, omdat volgens het hof niet was voldaan aan de drempel van bewuste roekeloosheid. De Procureur-Generaal bij de Hoge Raad adviseerde op 6 november 2026 echter tot vernietiging en terugwijzing.

Author Evert Jan Heijnen Lawyer - Partner
Scheepskraan op een schip aan de kade bij een scheepswerf

Exoneratie en de redelijkheid en billijkheid

De beoordeling van exoneratieclausules vindt in het Nederlandse recht in belangrijke mate plaats via artikel 6:248 lid 2 BW. Een tussen partijen geldende regel blijft buiten toepassing voor zover toepassing daarvan in de gegeven omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is. Volgens vaste rechtspraak kan daarvan in het bijzonder sprake zijn wanneer de schade het gevolg is van opzet of bewuste roekeloosheid van de schuldenaar of van personen die met de leiding van zijn bedrijf zijn belast. In HR 12 december 1997, NJ 1998/208 (Gemeente Stein/Driessen) werd aangenomen dat leidinggevenden bewust roekeloos hadden gehandeld doordat zij, ondanks concrete aanwijzingen, nalieten veiligheidsvoorzieningen van een kraan te herstellen. In de scheepsbouwcontext oordeelde de Hoge Raad in HR 31 december 1993, NJ 1995/389 (Matatag/De Schelde) dat een exoneratie van een werf in beginsel stand kan houden wanneer de fout door een onderaannemer is gemaakt, tenzij leidinggevende personen aan de zijde van de werf zelf bewust roekeloos hebben gehandeld.

Bewuste roekeloosheid volgens de Hoge Raad

Het arrest HR 5 september 2008, NJ 2008/480 (Telfort/Scaramea) verduidelijkt het begrip bewuste roekeloosheid. Voor het doorbreken van een exoneratie is niet vereist dat de schadeveroorzaker daadwerkelijk wist dat schade zou intreden. Voldoende kan zijn dat sprake is van mogelijkheidsbewustzijn: men is zich ervan bewust dat door een handelen of nalaten schade kan ontstaan en aanvaardt die kans vervolgens bewust. In Scaramea kwalificeerde de Hoge Raad het achterwege laten van betrekkelijk eenvoudige verificatiemaatregelen als welbewust onzorgvuldig gedrag, hoewel niet vaststond dat de betrokken partij daadwerkelijk aan de levering twijfelde.

Brand en drukopbouw op de werf

De Procureur-Generaal past dit kader toe op beide incidenten bij de scheepswerf. Voor het brandincident is concreet en onderbouwd aangevoerd dat de werf geen brandwachtprotocol had en evenmin beschikte over een procedure voor werkzaamheden in gesloten ruimtes. Bij het ventilatie-incident gebruikte de werf lucht met een druk van vijf bar, terwijl volgens haar eigen personeel normaal geen gevaarlijke drukopbouw zou ontstaan en bovendien geen drukmeter was geïnstalleerd.

Het advies van de Procureur-Generaal

Volgens de Procureur-Generaal heeft het hof onvoldoende begrijpelijk gemotiveerd waarom deze omstandigheden niet ten minste het niveau van bewuste roekeloosheid konden bereiken. Het hof lijkt ten onrechte als ondergrens te hebben verlangd dat het management bewust grote risico's had genomen, in een striktere betekenis dan de Hoge Raad in zijn rechtspraak verlangt. Daarom adviseert de Procureur-Generaal vernietiging van het arrest en terugwijzing voor een nieuwe beoordeling.

Gevolgen voor werven en rederijen

De zaak laat zien dat de redelijkheid en billijkheid ook tussen professionele partijen een corrigerende rol behouden. Tegelijkertijd kan de precieze uitleg van termen als "gross negligence" en de verhouding daarvan tot de Nederlandse maatstaf van bewuste roekeloosheid aanzienlijke rechtsonzekerheid veroorzaken. De beoordeling kan bovendien materieel anders uitvallen afhankelijk van feiten die hier niet zijn vermeld, zoals de exacte contracttekst, de toepasselijke algemene voorwaarden, de rol van leidinggevenden, waarschuwingen vooraf en de beschikbare veiligheidsprocedures. .

In gesprek over uw situatie? Evert Jan Heijnen en onze andere specialisten (scheeps)bouwrecht denken met u mee.

Read more about Evert Jan Heijnen
Heijnen_brackmann_advocaat
Heijnen_brackmann_advocaat

Evert Jan Heijnen

Lawyer - Partner

Read more about Gert Weerheim
foto Gert Weerheim zakelijk
foto Gert Weerheim zakelijk

Gert Weerheim

Lawyer - Partner

Read more about Daan Timmerman
Daan Timmerman
Daan Timmerman

Daan Timmerman

Lawyer - Partner

Read more about Ines Blomsma
Ines Blomsma
Ines Blomsma

Ines Blomsma

Lawyer

Read more about Anouk Beerts
Portretfoto Anouk Beerts
Portretfoto Anouk Beerts

Anouk Beerts

Lawyer