Aanbesteden: Wat - Hoe? | Herzieningsclausule moet concreet en specifiek zijn
Een herzieningsclausule moet voldoende concreet zijn. Een algemene clausule voldoet niet aan artikel 2.163c Aw en kan niet gebruikt worden om rechtmatig en zonder aanbesteding een wijziging door te voeren. Zo oordeelt de Voorzieningenrechter van de Rechtbank Midden-Nederland (vonnis in de commentaren).
Het vonnis betreft de verruiming van een overeenkomst van ProRail. Aan de aannemer was na een aanbestedingsprocedure een overeenkomst voor civiele werkzaamheden gegund. Dit contract wenste ProRail uit te breiden met een andere overeenkomst die behoorde tot hetzelfde project. Daardoor zou de waarde van de gewijzigde overeenkomst op ongeveer 44 mln. euro uitkomen. ProRail meende een beroep te kunnen doen op een algemene herzieningsclausule uit de overeenkomst.
Tegen die wijziging startte een ondernemer een kort geding. Die ondernemer schreef niet in op de oorspronkelijke aanbesteding, maar was een onderaannemer bij een van de inschrijvingen. Ondernemer stelt dat de wijziging onrechtmatig is, want de clausule waarop ProRail zich beroept, voldoet niet aan artikel 2.163c Aw.
Daarover oordeelt de voorzieningenrechter als volgt:
- Artikel 2.163c Aw bevat drie cumulatieve voorwaarden waaraan een herzieningsclausule moet voldoen.
- De clausule moet concreet en specifiek zijn. Uit een algemene formulering kan een behoorlijk geïnformeerde ondernemer niet begrijpen wat de (aard en) omvang van de wijziging is.
- In de clausule van ProRail ontbreken de voorwaarden waaronder van de clausule gebruik kan worden gemaakt. Omdat artikel 2.163c Aw cumulatieve voorwaarden bevat, maakt het ontbreken hiervan dat de clausule geen basis is voor een wijziging.
- De algemene aard van de opdracht wijzigt. Het contract betrof initieel civiele werkzaamheden. De uitbreiding ervan betreft spoorse werkzaamheden. Dat zijn naar de aard andere werkzaamheden. Niet in de laatste plaats omdat spoorse werkzaamheden alleen door erkende aannemers mogen worden uitgevoerd. Een andere kring van gegadigden dus.
Zodoende is de wijziging niet rechtmatig en moet die worden aanbesteed. Het vonnis is bijzonder omdat:
- het voor het eerst een uitleg geeft van artikel 2.163c Aw;
- duidelijk is dat een algemene clausule, geen rechtmatige herzieningsclausule is;
- de wijziging van de algemene aard van de opdracht meer kan zijn dan een verschuiving van de aanbestedingsrechtelijke kwalificatie (overweging 115 Richtlijn 2014/25/EU). De voorzieningenrechter lijkt een wijziging van de algemene aard te koppelen aan de vraag of er sprake is van een wezenlijke wijziging als bedoeld in artikel 2.163g Aw. Dat zou mijns inziens niet per se terecht zijn. Wel blijkt uit dit vonnis dat ook deze voorwaarde stringent moet worden uitgelegd en dat een wijziging van de algemene aard meer kan inhouden dan de wijziging van een werk naar een levering.
Het besproken vonnis: ECLI:NL:RBMNE:2026:7381