Aanbesteden: Wat - Hoe? | Wanneer klagen: algemene kaders voor rechtsverwerking en klachtplicht
Een beroep op rechtsverwerking vanwege niet(-tijdig) klagen, slaagt niet als er sprake is van een fundamenteel gebrek. Maar wat is in dezen een fundamenteel gebrek?
In het aanbestedingsrecht wordt het begrip fundamenteel gebrek voor twee leerstukken gebruikt:
- als grondslag voor een staking en heraanbesteding;
- als reden waarom een beroep op rechtsverwerking naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is.
De tweede is interessant en geeft mijns inziens (een soort van) uitdrukking aan het feit dat de juistheid en rechtmatigheid van de aanbestedingsstukken de verantwoordelijkheid van de aanbesteder is en blijft. Die kan niet worden weggeschreven met een klachtplicht.
Maar wat is een fundamenteel gebrek ten gevolge waarvan een beroep op rechtsverwerking naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is? In de rechtspraak begon het zo'n beetje met het vonnis dat de aanbesteder zich niet erachter kon verschuilen als de toepassing van het soort aanbestedingsprocedure onrechtmatig is. In recentere rechtspraak lijkt er een verschuiving te zijn naar gebreken die tevens tot staking moeten leiden. Niet zelden gebreken ten gevolge waarvan een aanbesteding niet transparant is (zie de commentaren).
Mijns inziens is dit leerstuk toe aan verduidelijking. Ik pleit daarom voor het volgende kader (hopelijk volgt de Rechtspraak het):
- De verantwoordelijkheid voor de rechtmatigheid van de aanbesteding ligt en blijft bij de aanbesteder.
- De aanbestedingsstukken bevatten transparant de klachtplicht en de consequenties van het schenden ervan.
- Inschrijvers moeten alleen klagen over gebreken die in eerste oogopslag duidelijk zijn; een inschrijver hoeft niet alle aanbestedingsstukken te controleren als ware hij de aanbesteder.
- Daarbij wordt uitgegaan van een redelijke deskundigheid van de normaal oplettende en behoorlijk geïnformeerde inschrijver in de relevante markt.
- Onduidelijkheden etc. die ten tijde van de NvI niet kenbaar zijn, kunnen niet tot rechtsverwerking leiden.
- Klaagt een inschrijver voor het eerst na inschrijving, dan verwerkt de inschrijver diens recht. Het zogenaamde meeliften is mogelijk. Het is niet relevant wie er een vraag stelt, als er maar een vraag wordt gesteld.
- Een beroep op schending van de klachtplicht is naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar als het om een fundamenteel gebrek gaat.
- Een fundamenteel gebrek is een gebrek waardoor de aanbestedingsprocedure niet voldoet aan de fundamentele beginselen en dat op geen andere manier kan worden hersteld dan met een nieuwe aanbesteding, maar waarover volgens voornoemde richtlijnen geklaagd moest worden.
Zo wordt aansluiting gevonden bij de (pre)contractuele waarschuwingsplicht zoals die bijvoorbeeld bestaat bij aannemingsovereenkomsten (art. 7:754 BW/ par. 6, lid 14 UAV). Het doet ook recht aan de (algemene) omstandigheden van het geval en de wederzijdse belangen.
De besproken uitspraken: ECLI:NL:RBGEL:2026:6238 en ECLI:NL:RBMNE:2026:1293