Bestuurdersaansprakelijkheid in de bouw: bescherming van rechtspersoon kent zijn grenzen

Een particulier liet een dakopbouw realiseren voor € 47.500 en betaalde vooraf 70% van de aanneemsom. Het bouwbedrijf plaatste een steiger, verwijderde dakpannen en legde een zeil, en daarna kwamen de werkzaamheden stil te liggen. Het werk werd niet meer hervat, de opdrachtgever kon het bedrijf nauwelijks bereiken en ontbond uiteindelijk de overeenkomst. Kort daarna ging het bouwbedrijf failliet, en de opdrachtgever bleef achter met een open dak, waterschade en een herstelrekening van € 45.000. De bestuurder van het bouwbedrijf werd vervolgens aansprakelijk gesteld; de rechtbank en het Hof kwamen beide tot de slotsom dat dit terecht was.

Het Hof past de vaste maatstaf toe die wordt gehanteerd bij het beoordelen of een bestuurder aansprakelijk is: een bestuurder is naast de vennootschap persoonlijk aansprakelijk indien zijn handelen of nalaten zodanig onzorgvuldig is dat hem daarvan persoonlijk een ernstig verwijt kan worden gemaakt. Dat is in ieder geval het geval wanneer hij wist of behoorde te begrijpen dat de vennootschap haar verplichtingen niet zou nakomen én geen verhaal zou bieden.

De opdrachtgever stelt in deze zaak dat het bouwbedrijf hem onder valse voorwendselen had bewogen tot het doen van hoge aanbetalingen (namelijk door mee te delen dat het geld nodig was om snel materialen in te kopen en de dakopbouw voortvarend te realiseren), terwijl het bouwbedrijf het project direct na de start staakte. Het Hof oordeelt dat deze handelwijze vaststaat. De bestuurder heeft onvoldoende gemotiveerd betwist dat een onjuiste voorstelling van zaken is gegeven.

Daarbij weegt het Hof mee dat:

• de aanbetalingen in twee snel opeenvolgende termijnen werden gevraagd (eerst 40%, gevolgd door nog eens 30% zodra de werkzaamheden net waren begonnen);
• de werkzaamheden kort daarna werden gestaakt;
• na het faillissement geen enkele voorraad materialen werd aangetroffen;
• de bestuurder niet concreet heeft toegelicht of en wanneer het bouwbedrijf daadwerkelijk materialen had betaald, terwijl die informatie zich in zijn eigen domein bevond.

De conclusie van het Hof is dan ook dat de aanbetalingen niet zijn aangewend voor het doel waarvoor ze volgens het bouwbedrijf bestemd waren.

Bovendien was uit het faillissementsonderzoek gebleken dat sprake was van een structureel patroon: meerdere klanten hadden hoge voorschotten betaald waarna het werk werd stilgelegd. Tegelijkertijd werden aanzienlijke bedragen aan de vennootschap onttrokken en liepen de schulden op. Als enig bestuurder én aandeelhouder had de bestuurder dit alles geweten of moeten weten. Door toch contracten te (laten) sluiten en de situatie te laten voortbestaan, handelde hij persoonlijk onzorgvuldig.

Nu is dit een bijzondere casus waarin de zaken erg uit de hand gelopen zijn. Niettemin kunnen uit deze uitspraak (en uit recente rechtspraak over vergelijkbare situaties) voor de praktijk de volgende lessen worden gedestilleerd (zonder volledigheid na te streven):

a) Grijp tijdig in bij financiële problemen

Voor bestuurders geldt in algemene zin dat zij bij financiële problemen tijdig moeten ingrijpen. Wie contracten laat doorgaan terwijl nakoming feitelijk niet meer haalbaar is en de vennootschap geen verhaal meer biedt, riskeert dat de bescherming van de B.V. wegvalt en zijn privévermogen in het geding komt.

b) Zorg voor actueel financieel inzicht

Zorg voor een actueel en realistisch inzicht in de liquiditeits- en solvabiliteitspositie van de vennootschap. Wanneer de kasstromen onvoldoende zijn om lopende projecten te financieren, is dat een duidelijk signaal dat ingrijpen geboden is.

c) Sluit geen nieuwe overeenkomsten als nakoming niet meer haalbaar is

Sluit geen nieuwe overeenkomsten als bouwbedrijf, en vraag geen hoge aanbetalingen, wanneer de bestuurder weet of redelijkerwijs behoort te weten dat nakoming niet meer haalbaar is. Dit vormt de kern van het ernstig-verwijtcriterium.

d) Vraag ook geen betaling meer als de vennootschap haar verplichtingen niet meer kan nakomen

Ook het actief incasseren van (termijn)facturen kort voor faillissement kan persoonlijke aansprakelijkheid opleveren. Dit illustreert een recente uitspraak van de Rechtbank Den Haag van 4 maart 2026 (ECLI:NL:RBDHA:2026:4761). In die zaak hadden opdrachtgevers begin februari 2021 een aannemingsovereenkomst gesloten. De (indirect) bestuurder vroeg in oktober 2021 betaling van termijnfactuur 16, terwijl de opdrachtgevers betwistten dat deze al opeisbaar was; hij dreigde de werkzaamheden op te schorten als niet betaald zou worden. Ook termijnfactuur 17 werd prematuur verstuurd en onder druk voldaan. Later bleek dat op het moment van betaling het banksaldo van de aannemer al negatief was, en slechts drie dagen na ontvangst van de betaling werd de vennootschap op eigen verzoek failliet verklaard.

De rechtbank oordeelde dat de bestuurders hadden moeten begrijpen dat de vennootschap haar verplichtingen niet meer kon nakomen, en dat het aandringen op betaling onder die omstandigheden onrechtmatig handelen opleverde. Dit brengt hen een ernstig persoonlijk verwijt en hoofdelijke aansprakelijkheid voor terugbetaling. Les voor de praktijk: controleer voor het verzenden van betalingsverzoeken of de vennootschap de daartegenover staande prestatie nog daadwerkelijk kan leveren, en stop met incasseren zodra duidelijk is dat dit niet langer het geval is.

e) Documenteer besluitvorming zorgvuldig

Bestuursbesluiten, overleggen met adviseurs en de onderbouwing van gemaakte keuzes moeten traceerbaar zijn. Dit beschermt een bestuurder als later discussie ontstaat over wat de bestuurder wist of had moeten weten.

f) Wees alert op onttrekkingen aan de vennootschap

Wees alert op onttrekkingen aan de vennootschap, zoals dividenden, managementfees en rekening-courantopnames, in een periode waarin de onderneming in financiële moeilijkheden verkeert. Dergelijke onttrekkingen kunnen als paulianeus worden aangemerkt en het beeld van persoonlijk onzorgvuldig handelen versterken.

In beide uitspraken liet de bestuurder geld vragen voor werk dat het bedrijf niet meer kon leveren, terwijl hij dat wist of had moeten begrijpen. De bescherming van de rechtspersoon is in zo'n situatie geen vrijbrief. Hoe dichter de bestuurder bij de dagelijkse gang van zaken staat, zeker als hij tevens enig aandeelhouder is, hoe eerder de rechter zal aannemen dat hij van de problematische situatie op de hoogte was of had moeten zijn. Wordt hij persoonlijk aansprakelijk gehouden, dan kan de schuldeiser ook beslag leggen op zijn privévermogen.

Het moment om een adviseur in te schakelen is daarom het moment waarop de continuïteit van de onderneming in gevaar komt. Een accountant, advocaat of herstructureringsspecialist kan dan nog bijsturen, bijvoorbeeld via een WHOA-traject (Wet Homologatie Onderhands Akkoord) of een gecontroleerde afwikkeling. Dat beschermt zowel de belangen van schuldeisers als de positie van de bestuurder.