Bewijs vervalsen loont niet, zeker niet voor de bestuurder die het zelf doet

In een internationaal handelsgeschil over de levering van aardbeiplanten stond de vraag centraal of het geleverde plantmateriaal al bij aflevering was besmet met de schimmels Fusarium en Rhizoctonia. Voor een van de leveringen bleek uit het authentieke rapport van een onafhankelijk laboratorium dat de planten voor verzending al besmet waren. Het hof stelde vast dat de verkopende partij dit rapport had vervalst en de vervalste versie per e-mail aan de koper had gestuurd. Die vervalsing was te herleiden tot de bestuurder persoonlijk.

Het hof oordeelde dat de bestuurder hoofdelijk aansprakelijk is voor alle schade die de koper als gevolg van de vervalsing heeft geleden. De grondslag is onrechtmatige daad (art. 6:162 BW). Dit is een klassieke toepassing van bestuurdersaansprakelijkheid buiten faillissement: wie als bestuurder persoonlijk een ernstig verwijt valt te maken, kan niet schuilen achter de rechtspersoon. Het vervalsen van een deskundigenrapport dat in een gerechtelijke procedure wordt gebruikt, kwalificeert zonder twijfel als zo een ernstig verwijt. De schade wordt nader vastgesteld in een schadestaatprocedure, zodat de financiële gevolgen voor de bestuurder nog onbekend zijn maar potentieel aanzienlijk.

In ons eerdere blog beschreven wij de negen sanctiecategorieën die advocaat-generaal De Bock onderscheidde en die de Hoge Raad in het Fairmount-arrest van 18 september 2026 bevestigde. Het vervalsen van stukken en/of het liegen onder ede is de meest vergaande schending van de waarheidsplicht die een partij kan begaan. Rechters mogen in zo een geval zwaar sanctioneren: het afwijzen van vorderingen, een veroordeling in de werkelijke proceskosten of, zoals hier, het vaststellen van volledige aansprakelijkheid van de bestuurder die heeft gerommeld met het bewijsstuk voor alle daaruit voortvloeiende schade. De proportionaliteitseis van artikel 21 Rv staat aan deze zware sancties niet in de weg als de schending bewust en ernstig is.

Een advocaat die weet, of behoort te weten, dat een door zijn cliënt ingebracht stuk is gemanipuleerd en dat stuk toch indient, handelt in strijd met de kernverplichtingen van de Advocatenwet en de gedragsregels. De Rechtbank Rotterdam wees daar dit jaar nog uitdrukkelijk op in een vonnis. Praktisch betekent dit dat een advocaat bij twijfel over de authenticiteit van documenten nader onderzoek moet (laten) doen voordat hij ze indient. Dat geldt temeer nu digitale vervalsing steeds toegankelijker wordt.

Generatieve AI maakt het eenvoudiger dan ooit om documenten te bewerken of zelfs volledig te fabriceren. Dat vergroot het risico voor de rechtspraktijk aanzienlijk. Rechters en advocaten zullen steeds vaker moeten investeren in digitale verificatie van ingebrachte stukken, zoals metadata-analyse, hashwaarden en forensisch documentonderzoek wanneer ze twijfels hebben over de authenticiteit van een bewijsmiddel. Wie een vervalst stuk inbrengt, riskeert niet alleen een sanctie op grond van artikel 21 Rv, maar ook strafrechtelijke vervolging wegens valsheid in geschrift (art. 225 Sr) en, zoals dit arrest laat zien, persoonlijke aansprakelijkheid voor alle daaruit voortvloeiende schade.

Bewijsstrategie, dossieropbouw en de grenzen van de waarheidsplicht zijn onderwerpen waar wij dagelijks mee bezig zijn. Heeft u vragen over de risico’s in uw dossier, de omgang met digitale bewijsstukken of de processtrategie bij een wederpartij die het niet zo nauw neemt met de waarheid? Wij sparren er graag over met u.