Na de gunning begint het pas: de uitvoeringsfase in de nieuwe Aanbestedingsverordening
Een aannemer wordt tijdens de uitvoering van een meerjarig infrastructuurcontract onherroepelijk veroordeeld voor omkoping. Mag de aanbestedende dienst het contract voortzetten? Moet zij het beëindigen? Onder het huidige aanbestedingsrecht ligt het antwoord op deze vragen verspreid besloten in zowel Europees als nationaal recht. Het voorstel voor een Europese aanbestedingsverordening, dat de Commissie op 9 september 2026 publiceerde, beoogt daar meer uniformiteit in te brengen.
Het voorstel vervangt de drie huidige aanbestedingsrichtlijnen uit 2014 door één rechtstreeks toepasselijke verordening. Wie het voorstel onder de loep neemt, blijft al snel hangen bij hoofdstuk 4, dat regels stelt over de uitvoering van overheidsopdrachten. De focus verschuift daarmee van rechtmatig gunnen naar rechtmatig uitvoeren.
Strategische ambities verankeren in het contract
Artikel 104 van het voorstel werkt de mogelijkheden voor uitvoeringsvoorwaarden concreter uit dan het huidige recht. Onderwerpen als arbeidsomstandigheden, due diligence in de keten, circulariteit en leveringszekerheid worden expliciet benoemd. Strategisch aanbesteden wordt zo meer dan een gunningsvraagstuk: ambities moeten worden vertaald naar concrete contractuele verplichtingen.
Artikel 105 introduceert tevens een eigen regime voor aanpassingsmechanismen. Indexatieclausules, vraaggestuurde aanpassingen en prestatiegerichte betalingsafspraken gelden uitdrukkelijk niet als contractwijzigingen, mits zij objectief gerechtvaardigd, helder geformuleerd en economisch evenwichtig zijn. Wie van tevoren investeert in zorgvuldige aanpassingsmechanismen, voorkomt dat noodzakelijke prijscorrecties later als wijziging moeten worden gerechtvaardigd.
Van contractaanpassing naar contractwijziging
Artikel 106 bouwt voort op het bestaande wijzigingsregime. De Pressetext-criteria blijven herkenbaar, maar de Commissie tracht het beoordelingskader verder te objectiveren: er komt één uniforme drempel van vijftien procent voor niet-substantiële wijzigingen, in plaats van de huidige verschillende percentages voor werken, leveringen en diensten. Daarnaast moet iedere wijziging berusten op een objectieve behoefte en mag het economisch evenwicht niet ten gunste van de opdrachtnemer verschuiven.
Opvallend is de nadruk op documentatie en transparantie. Iedere wijziging dient schriftelijk te worden onderbouwd. Bij wijzigingen boven de vijftig procent van de contractwaarde geldt een publicatieverplichting vooraf; bij substantiële wijzigingen onder die grenswaarde volstaat publicatie achteraf, binnen twintig dagen.
Integriteit stopt niet bij de gunning
Terug naar het voorbeeld uit de inleiding. Onder artikel 107 zou de aanbestedende dienst in beginsel verplicht zijn het contract te beëindigen wanneer de aannemer onherroepelijk is veroordeeld voor onder meer corruptie of fraude, tenzij zwaarwegende redenen van algemeen belang zich daartegen verzetten. Integriteit wordt zo een vereiste gedurende de gehele contractduur, niet louter bij toelating tot de procedure.
Artikel 108 regelt ten slotte de betalingspositie van zowel hoofdaannemers als onderaannemers, directe betalingen en voorschotbetalingen ter bevordering van de mkb-deelname incluis.
Vooruitkijken
Hoewel hoofdstuk 4 geen volledig nieuw aanbestedingsrecht introduceert, brengt het bestaande instrumenten wel samen en werkt het deze verder uit. De richting is helder: de gehele contractlevenscyclus wordt onderdeel van het aanbestedingsrechtelijke kader. Voor aanbestedende diensten die werken met langlopende contracten is het niet te vroeg om contractmodellen, wijzigingsbeleid en integriteitsprotocollen tegen het licht te houden.
Alexander Klein Hofmeijer is advocaat aanbestedingsrecht en partner bij Brackmann en adviseert aanbestedende diensten en inschrijvers over complexe inkooptrajecten, met een focus op overheid, veiligheid en defensie. Dit artikel schreef hij samen met Oscar Snijders en Marie van der Lee, juridisch medewerkers.
